login

Zo oud als de weg naar Rome

Sla een willekeurige krant open en je komt ze tegen, de woorden integraal, samenwerken, kantelen, innovatie, duurzaam en groen.
In diezelfde krant kom je ook andere woorden veelvuldig tegen: terreur, dreiging, gewapend conflict en oorlog. Allemaal woorden die bij elkaar laten zien dat we in een turbulente tijd leven waarin veel extremiteiten zichtbaar zijn en nog maar weinig voorspelbaar is.

Als je met een verfijnde zoekmachine de woorden oorlog, integraal en samenwerking intoetst, dan kom je tot leuke ontdekkingen. De zoektocht naar de oorsprong van het woord integraal bijvoorbeeld leidt o.a. naar de Romeinen. Tijdens het ochtendappel stonden de legionairs strak in het gelid, klaar om door de centurion geïnspecteerd te worden. De centurion keek de soldaten 1 voor 1 aan waarop deze, oog in oog met zijn meerdere, met zijn rechtervuist op de borstplaat ter hoogte van zijn hart sloeg en riep: Integritas, wat heelheid, compleetheid betekende. De inspecterende centurion luisterde goed naar de wijze waarop het woord werd geroepen en naar het geluid dat een goed onderhouden borstplaat maakt als er op geslagen wordt. Deze moest immers bescherming bieden tegen pijlen en zwaardslagen. De centurion wilde ervan overtuigd zijn dat zijn legionair goed beschermd was. Ieder verlies van een van de manschappen zou zijn eenheid kunnen aantasten. Alleen door samen op te trekken konden ze overleven.

Integraal samenwerken is een spannend proces van zoeken naar een balans tussen soms conflicterende posities en in die spanning is het niet eenvoudig om het juiste midden te vinden. Een automatische reflex is dan vaak je vasthouden aan het bekende en het andere uitsluiten. Jouw perspectief is het enige juiste. Het is ons houvast in turbulente tijden. Logisch maar catastrofaal in een wereld die met zo'n enorme snelheid verandert. Willen we overleven, zowel als bedrijf als school, dan zullen we samen moeten optrekken en innoveren.

Innoveren is de kunst van onbevangen waarnemen en het toelaten van meervoudige gezichtspunten om vraagstukken te identificeren en te analyseren én nieuwe oplossingsmogelijkheden te vinden en op waarde te onderzoeken. Bij innovatieve leer- en werkprocessen gaat het om het vinden van energie voor vernieuwing en naar vernieuwingsimpulsen aan de randen van de betrokken organisaties. Hierover gaat dit themanummer. Over het vinden van nieuwe wegen. Over de weerbarstige praktijk en over de mensen die die in het spanningsveld 'tussen droom en daad' invulling geven aan een proces van innoverend leren en samenwerken. Een proces waarin van ieder gevraagd wordt het eigen standpunt los te laten en vanuit meerdere perspectieven te bouwen aan een nieuwe werkelijkheid vanuit een gezamenlijke visie op leren en ontwikkelen. Laten we eens kijken naar de wijze waarop de werkelijkheid nu vaak wordt beleefd vanuit het verschillende perspectief van school en bedrijf:

Scholen hebben als doel om in een aantal jaren hun leerlingen door een vastgesteld programma te begeleiden. Hierbij is het optimale resultaat een zo groot mogelijk aantal leerlingen met een zo hoog mogelijk eindcijfer afleveren met diploma. Bedrijven daarentegen hebben, naast continuïteit van de organisatie, als doel om via een product of dienst iedere dag in soms moordende concurrentie, een zo hoog mogelijke winstmarge te realiseren.

'Succesvol werken' heeft in beide omgevingen een andere betekenis. Een ander voorbeeld: opleidingen verwachten van een bedrijf dat dat vandaag aangeeft hoeveel leerlingen met welke opleiding over vier of vijf jaar nodig zijn. De school ontwikkelt immers een leergang met vooraf vastgestelde kwalificaties. Dat vraagt een heleboel voorbereiding en organisatie. Het bedrijf vraagt voor de vacature van vandaag een medewerker die direct volledig inzetbaar is. Voor een bedrijf is het onmogelijk om jaren vooruit te kijken. Korte termijn- versus lange termijn perspectief. Dilemma of paradox?

Twee voorbeelden van verschillen die u moeiteloos kunt aanvullen met voorbeelden uit uw eigen praktijk. Hoe overbruggen we die kloof? Hoe kunnen we samen vorm geven aan duurzame samenwerking op een manier waardoor school en bedrijf beiden hun sterke kanten kunnen inbrengen: de structuur en kwaliteit die de school kan bieden, de dynamiek en innovatie vanuit het bedrijf.

Een voorbeeld van zo'n heldere structuuroplossing kan zijn het aanbieden van drie jaar algemeen technisch onderwijs en een gezamenlijk regionaal topjaar waarbij de overheid de verantwoordelijkheid neemt om algemeen vormend onderwijs op technisch gebied te faciliteren; het bedrijfsleven benut de voorzieningen en infrastructuur van de school om het topjaar in te vullen. Tevens is dit regionale topjaar zo de kraamkamer voor de eerste 2 á 3 reguliere basisjaren en biedt het de reeds werkende populatie in de bedrijven prima faciliteiten voor het onderhoud van het vakmanschap. Een dilemma wordt vaak een werkzame paradox als je anders durft te kijken. Vanuit het geheel. Alleen door samen op te trekken in deze turbulente tijd. Integritas.

Saskia C. Görtz, directeur A+O