login

Van opleidingen organiseren naar ervaringen organiseren

Leren wordt nog vaak met school en in bankjes zitten geassocieerd. Wie het zo ziet, organiseert het ook op die manier. Dat moet anders, vindt emeritus hoogleraar Robert-Jan Simons. “80 procent van wat werknemers leren bestaat uit ervaringsleren, leren door wat je doet in de praktijk. En wie zich dat realiseert, kan dat ook zo organiseren. Maar niet op een schoolse manier”.

“Toetsen of leerdoelstellingen vastplakken aan ervaringsleren verpest het juist. Wil je uitzoeken of iemand leidinggevende kwaliteiten heeft? Dan moet je diegene vergaderingen laten voorzitten of specifieke problemen laten oplossen. Oftewel, stiekem ervaringen organiseren”, vertelt Simons. “In eigenlijk alles wat mensen doen, kan ervaringsleren zitten. Kijken naar wat iemand nodig heeft aan ervaringen en dat een duwtje geven, is daarom de belangrijkste taak van leidinggevenden”.

Simons studeerde psychologie aan de universiteiten van Utrecht en Amsterdam en promoveerde in 1981 aan de Katholieke Universiteit Brabant. Tot zijn emiraat in 2014 was hij onder andere hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht en directeur van de Nederlandse School voor Onderwijsmanagement. Maar stoppen met zijn passie, was voor Simons geen optie. Vandaar dat hij sindsdien het bureau Visie op leren runt. En een visie heeft hij: “Ik wil graag de bruggenbouwer zijn en theorie en praktijk dichter bij elkaar brengen”.

Nog veel winst te behalen

Er valt binnen organisaties nog veel winst te behalen, aldus Simons. “Wordt een leerprobleem geconstateerd, dan gooit men er direct een opleiding tegenaan. Maar dat hoeft in veel gevallen helemaal niet. Denk bijvoorbeeld ook eens aan zelfstandig leren. Er is op internet zoveel informatie beschikbaar en er lopen in de organisatie vaak ook veel mensen rond die het al wel kunnen, daar kun je het prima van leren. Pas als je het niet zelf of van ervaringen kunt leren, moet naar opleidingen gegrepen worden. Dan is de opleiding ook veel zinvoller. Mensen zijn gemotiveerder en gaan er echt met vragen naartoe”.

‘Wie denkt iets niet te kunnen leren, kan dat ook bijna niet.’

Omslag vraagt ingrijpende mindshift

Breder kijken naar leren is de trend en de lerende organisatie is weer helemaal terug van weggeweest. “Er gebeuren mooie dingen”, zegt Simons. “Maar vergeet niet dat de omslag van ‘leren op school’ naar ervaringsleren of zelfstandig leren een ingrijpende mindshift vraagt. Er is een essentiële ervaring voor nodig. Bij Philips Lighting leerden medewerkers in een opleiding van maar liefst 7 jaar hoe ze een bepaalde machine moesten bedienen. Maar was er een probleem, dan hadden ze van elkaar precies geleerd op welke plek en hoe hard er een trap gegeven moest worden. Dat leerden ze niet uit de boeken”.

Een essentiële ervaring bestaat volgens Simons uit 3 principes. “Ten eerste moet je erbij zijn en merken dat iets helpt. Ten tweede moet je de ervaring klein maken. Wil je een kind de verschillende loeigeluiden van een kudde koeien leren? Denk dan bijvoorbeeld aan een eigen verzorgkalfje. En ten derde moet iemand nieuwsgierig zijn”, legt hij uit.

“Veel mensen denken dat er nieuwsgierige en niet-nieuwsgierige mensen zijn. Dat klopt niet. Nieuwsgierigheid kun je ontwikkelen. Het is dan ook de belangrijkste taak van opleiders. Hoe? Daar zijn verschillende strategieën voor, maar de kern draait om spanning opbouwen. Zeg van tevoren niet: vandaag gaan we dit leren, maar houdt het een mysterie. Vragen zijn de bron van iedere vorm van nieuwsgierigheid. En gelukkig werkt nieuwsgierigheid als een verslaving. Wie vaak nieuwsgierig is, wordt steeds nieuwsgieriger. Het schijnt te maken te hebben met de dopamine die aangemaakt wordt”.

Wie voor een dubbeltje geboren is…

Daarnaast is het belangrijk te realiseren dat mensen zichzelf vaak in de weg zitten. “Uit onderzoek is gebleken dat de allerbelangrijkste voorspeller van leersucces niet intelligentie of de docent is, maar puur het geloof erin. Wie denkt iets niet te kunnen leren, kan dat ook bijna niet. Dus wie van jongs af aan te horen heeft gekregen dat hij niet goed in leren is, zal dat ook niet snel zijn. Dat heeft veel impact. Ook op de werkvloer”, verklaart Simons. “Maar beseffen dat dit zo werkt, is een goede eerste stap”.

En tot slot moet niet vergeten worden dat iedereen anders leert. “Iedereen heeft voorkeuren en allergieën. De een vindt rollenspellen verschrikkelijk terwijl de ander iets zelf uitzoeken doodeng vindt. Er zijn 5 soorten leervoorkeuren: kunst afkijken, participeren, kennis verwerven, oefenen en ontdekken. Mensen weten vaak betrekkelijk weinig over hun eigen manieren van leren en sturen er nauwelijks op. Wie het leren goed wil organiseren, moet deze voorkeuren dus in kaart brengen. Dat kan bijvoorbeeld gratis via Leerscan.nl”, besluit Simons.

Meer informatie

Robert-Jan Simons (Visie op leren) telefoonnummer 06 – 15 69 37 90 of e-mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..